De eerste foto: Lot bij het werk”groene huis” van Lily van der Stokker

Kunst kijken in Verbeke en Beaufort 5,een persoonlijke evaluatie

De Verbeke Foundation bleek voor ieder van de deelnemers aan de galerievrienden- kunstreis een verrassing. Meteen al bij aankomst denk je niet aan een museum of galerie maar je denkt beland te zijn op een fabrieksterrein en dat is eigenlijk precies het geval. Rode parkeermeters als een geestig welkom en rondom afval van roestige metalen, oude bouw- kranen ,een soort van verdwaalde helikopter en gestapelde containers. Eenmaal de ingang gevonden via een donkere gang dwars door de containers heen kom je in een immense ruimte waar de kunst je als een hond toeblaft: dieren figuren verrichten allerlei menselijke handelingen via een ingenieus elektrisch mechanisme. Maatschappij kritisch en mens kritisch. Het ging bijvoorbeeld over communicatie : wat je laat zien en wat er zich tegelijk binnen in je afspeelt aan denken en voelen. De kunstenaar, Stan Wannet, was juist bezig de kunstwerken en hun mechanisme te reviseren en vertelde hoe liefdevol hij de dieren geprepareerd had. Het is zeker niet zijn bedoeling negatieve gevoelens op te roepen maar om je te laten zien hoe deze dieren- installaties als kunstwerk een spiegel kunnen zijn voor mens en maatschappij. Het werk heeft verwantschap met de kunst van Tinguely en doet ook denken aan het beroemde boek Animal Farm van Orwell.
Tijdens de inspirerende rondleiding over het hele tentoonstellingsgebied, gebouwen en terrein rondom 12 hectare, hoorden wij over de visie en de missie van het echtpaar Verbeke, de oprichters van de foundation in 2007. Milieu en natuur en hergebruik van materialen staan hoog in het vaandel naast experiment en avontuur. ”Onze presentatie is onaf, in beweging, ongepolijst, contradictorisch, slordig, complex, onharmonieus, levend en onmonumentaal, zoals de wereld buiten de museummuren”.
Kunstwerken waarvan we erg onder de indruk kwamen waren bijvoorbeeld de troep paarden van Roland de Winter, de opmarcherende atoomraketten van Raphael Opstaele, het United Battlefield van Roger Claessens, de Dome van Aeneas Wilder en het wilgenproject van Will Beckers.(de foto’s komen later)

3 dagen zijn uitgetrokken voor de 5e Beaufort. Deze Triënnale van actuele kunst langs de Belgische kust is tot nu toe een bezienswaardigheid gebleken van de eerste orde. Wereldberoemde kunstenaars hebben meegedaan en veel werken hebben een blijvende plek verworven in of bij één van de deelnemende kuststeden .
Het motto van deze 5e editie is “BUITEN DE GRENZEN, hedendaagse kunst aan zee”.
Het parcours is 67 km lang en aan Yona Friedman (1923,Hongarije, urbanist en architect)
Is gevraagd een meervoudig project te maken, samen met zijn kunstgroep A Dog Republic.
Van die meervoudigheid hebben wij zelf er enkele gezien maar meer ook niet kunnen meemaken, zoals film en video en participatie in allerlei bestaande activiteiten. Vooral het beeldmerk van de Dog Republic, een getekende hond, zag je hier en daar opduiken en krabbels van tekeningen in de ruimte, zoals in de duinen en op een golfbreker maakten indruk, door water en wind bewogen en een fascinerende vergankelijkheid uitstralend.
(de foto’s komen later)
Deze keer was ervoor gekozen de kunst op 3 natuurplekken te concentreren: Het Zwin,
De Nachtegaal in de Panne en Raversyde

Van de kunstwerken in het prachtige natuurgebied “HET ZWIN” was ik ,en ik meen een groot deel van ons, vooral geboeid door de ruimtetekening van Yona Friedman en voorts de vogelkijkhut met op de grond duizenden goudkleurige kogelhulzen. Dit laatste werk is van Matias Falbakken en heeft als titel “Gun Shells”. Het kunstwerk heeft op de ART BASEL van 2011 ook al indruk gemaakt en is in zijn te betreden verschijningsvorm een fascinerend statement. Ook de film “Kwassa Kwassa”, over het bootvluchteling probleem als uitvloeisel van de grote kloof tussen rijk en arm was indringend. Het kunstwerk van Claire Fontaine met “Warm-War” in neonletters uitgevoerd gaf duidelijk aanleiding tot herkenning en duiding.
Andere kunstwerken bleken niet erg toegankelijk en erg conceptueel. Uit de toelichting die een ieder gaf bleek altijd dat er echt moeite gedaan is om het kunstwerk te begrijpen. Zonder die toelichting zou het werk zeker nog minder te vertellen gehad hebben.
(Foto’s van genoemde werken en ook van de ongenoemde komen later)

De kunst in het natuurgebied “DE NACHTEGAAL” bleek ook vooral conceptueel.
Geconfronteerd met de sexmachine van Oscar Tuazon (foto)was het jammer te moeten zien hoe een wezenlijk deel van het kunstwerk niet functioneerde: de fontein die uit een boomtak water laat stromen naar beneden langs de stam van de kastanje boom .Op een heuvel geplaatst, hij lijkt er niet thuis te horen, zal verdorren maar het water zou hoop bieden om toch tot leven te komen. De hele natuur is immers één sexmachine, hoe onmogelijk de omstandigheden soms ook zijn.
Het kunstenaarscollectief “Claire Fontaine “liet een neonwerk zien dat het vreemdelingen vraagstuk wil belichten: “Vreemdelingen Overal, Etranger Partout” de absurditeit van het nog steeds voorkomen van racisme.(foto komt later)
Catalan Pavlion, door Merti Anson kreeg absoluut meer duidelijkheid door de uitleg die we kregen, een uitleg die ,voor ons verrassend, tot stand kwam na email contact met de kunstenaar. Het blijkt een installatie te zijn :een soort hut verwijzend naar de vakantie woning die zijn vader, die geen architect was, ooit zelf timmerde. Dit houten paviljoen dat Ansons ontwikkelde met een groep Catalaanse architecten als bouwpakket om in één dag te bouwen is echter niet af: ieder mag het gebruiken en moet er dan ook iets aan toevoegen. Zoals ook hier op Beaufort ,met zijn 8 ramen en een deur, hier is het een” onthaal paviljoen van de Nachtegaal”. De achterliggende gedachte is een eerbetoon aan hen die tijdens het regiem van Franco wisten te overleven door samenwerking en vindingrijkheid. Ook speelt de Catalaanse erfgoedgedachte mee: op de wereld -tentoonstellingen staan ook paviljoenen, waar immers het nationale erfgoed onder de aandacht wordt gebracht
Katinka Bock toonde de figuur van een houten roeiboot die rechtop in het mulle zand stond.
Het bleek onderdeel te zijn van een drieluik, waarvan het eerste deel : een performance, die op film vast gelegd later in Raversyde te zien was met een verhaal over een figuur die met 6 sculpturen in een boot de zee op gaat, vervolgens de sculpturen in zee gooit, die dan in de loop der jaren zullen veranderen onder de invloed van de zee en misschien, veranderd, ooit zullen aanspoelen. De plek waar de sculpturen in zee zijn gegooid is de derde van het drieluik: Een concept over kunst en metamorfose
De foto’s van Thomas Galler te zien in het onthaalpaviljoen zijn fascinerend: straaljagers en bommenwerpers boven de piramides van Egypte die hij gevonden heeft in de media en vervolgens hergebruikt zoals hier als ansichtkaart. Het geheel vormt een ironische blik op de controlerende functie van de media en de rol ervan in de historische beeldvorming. Deze bedoeling van de kunstenaar wordt niet makkelijk herkend
Marc Bijl maakte een ruimtelijk object van aluminium buizen die samen een dodecaëder vormden: de 12 tegen elkaar geplaatste vijfhoeken rondom een boomstam waren een esthetisch aangename ervaring. De figuur kwam vertrouwd over en deed denken aan de bouwelementen van chromosomen. De kunstenaar wil hier zijn persoonlijke interesse tussen kunst, wetenschap en interventie laten zien. Hij wil iets tonen tussen natuur en wiskundige abstractie: Two Miracles. In de toelichting wordt gesproken over referenties naar Mondriaan en Rietveld en de Duitse kunstenaar Gerard Caris. Deze referentie kan ik slechts in de verte ervaren.
Scott King toonde met de titel ONE NIGHT of HARDCORE een poster met de aankondiging van een popconcert dat zo was opgehangen in het Nachtegaal paviljoen, dat je er zomaar langs kon lopen zonder het te zien, hetgeen van een billboard niet de bedoeling is. Het bleek dan ook geen gewone aankondiging van een popconcert maar een mededeling dat het tot later orde is uitgesteld. De grap is dat dit uitstellen steeds herhaald wordt, te vergelijken met de afbeelding op het Droste blikje. Dit is fictie van een fictie, want ook het concert is fictie.
Als een herkenningsmelodie troffen we nabij het bezoekerscentrum weer een kunstwerk aan van de groep A Dog Republic, een soort bamboetorens, plaatsgebonden architectuur kenmerkend voor Yona Friedman.
Het werk van Otto Berghem heeft twee fascinaties: communicatie via de media en het verschijnsel synesthesie. Dit laatste is het tegelijk zintuigelijk ervaren van iets, bijv.in kleur en
in muziek. Hij ontwikkelde een eigen kleurenalfabet. Kleuren waarvan de volgorde ons niet duidelijk was hingen in de vorm van vlaggetjes aan een draad. Het is de vraag of er een verwijzing bedoeld is naar Boeddhistische vlaggetjes die gebruikt worden in de communicatie naar de goden.

Op weg naar “RAVERSYDE” zagen we vanuit de tram het kunstwerk van Ingrid Luche al op het strand liggen :”Morceau de lune”,een stuk beton dat bij vloed deels onderstroomt.
Haar kunst speelt zich af tussen werkelijkheid en droom. Je zou het maan oppervlak wel willen aanraken, je droomt over de maan, hebt fantasieën over de maan, maar de mens heeft toch maar de maan gedomesticeerd, eigen gemaakt” .Inderdaad letterlijk aangeraakt.
Haar maan –stukje van de maan, ligt hier bij eb open en bloot te zijn en aan te raken, bij vloed is hij/zij weer onbereikbaar ,maar je kunt er altijd nog steeds over dromen en fantaseren.
In dit natuurgebied is de beruchte Atlantik Wall gelegen, tijdens de tweede wereldoorlog door de Duitsers gemaakt ter verdediging tegen een geallieerde invasie. Bunkers en gangenstelsels vormen hier wel heel bijzondere plekken voor kunst.
De turbine windmolen wiek van Marc Bijl , die ergens in de verte te zien is, fungeert hier als symbool voor de menselijke verhouding ten opzichte van duurzame techniek. Het is als een dialoog tussen natuur en wetenschap.
De bunker van Alessandro Pessoli is een soort droomkamer, door een gordijn in tweeën gedeeld.
Het gaat over herinneringen en met name de aan die plaats gebonden herinneringen van oorlog en oorlogstuig. Hij maakte een installatie met vervormde machine geweren, die haast sexueel getinte menselijke gedaantes kregen en een schilderij dat verwijst naar een schilderij van de in Oostende geboren en getogen schilder Ensor. Interpretatie van het geheel is cryptisch, hoewel je wel ongeveer kan aanvoelen wat hier speelt.
“Het groen geruite huis” van Lily van der Stokker is visueel een van de aantrekkelijkste kunstwerken van deze Beaufort. Een traditionele bakstenen villa heeft zij een volledig e transformatie laten ondergaan door het aan de gehele buitenkant met een ruitmotief te beschilderen. Vroeger woonde hier een schilder en door deze ingreep vervlakt de driedimensionale architectuur tot een tweedimensionaal canvas. De ruitfiguren in groen en wit doen aan keukendoeken denken. Het vrouwelijke tegenover het mannelijke van de Atlantikwall en het opbeurende vrolijke tegenover de grijze narigheid van de bunkers.
Ook speelt er nog een camouflage aspect mee: om de tegenstander te verwarren is wat je ziet iets anders dan wat het is.
Charif Benhelima maakte “fantasy#2”, een polaroid foto op een cibachroom waarop vaag een vrouwenlichaam is te waar te nemen. Het gaat over de zichtbaarheid ,die normaal gesproken groter wordt als je dichterbij komt. Met deze sterk vergrote en vage afdruk van een foto wil hij dit beeld van een vrouwenlichaam door het ahw te abstraheren” desexualiseren”.
Er is bij deze afbeelding een duidelijke verwijzing naar het bekende schilderij van Courbet
“l’Origine du monde”, een schilderij uit 1866 dat destijds veel tumult veroorzaakte.
Een enorme regenbui maakte een abrupt eind aan de kust-kunsttoer. Een aantal werken bleven zo helaas onbesproken.

Samenvattend zagen we veel kunst die we ervoeren als minder esthetisch en visueel minder aantrekkelijk dan andere jaren. De materialen waarmee gewerkt is waren vaak simpel. Grote monumentale werken die we van vorige Beauforts kennen ,ontbraken. Het had er de schijn van dat ook hier de financiële crisis een rol gespeeld heeft. Veel eigen gedachtegoed en filosofisch aandoende visies van kunstenaars werden aangereikt maar bleken niet eenvoudig te bevatten. Er was bovendien een veelheid van verschillende gedachten die met elkaar geen eenheid vormden.
In dat opzicht is deze tentoonstelling een spiegel van onze huidige maatschappij en cultuur.

Zelhem,15 juli, Johan de Boer

De foto’s die erbij horen van de besprekers komen spoedig. ( een week)